Статья: Келмрч Манҗин Санҗас бичҗ авсн ут дуудын болн йөрәлмүдин тускар (Ц.-Д. Номинхановын 1962 җилә һар бичгәс) (2025)

Читать онлайн

Эн бичсн өгүллд келмрч Манҗин Санҗас (1881–1965) бичҗ авсн ут дуудын болн йөрәлмүдин тускар келгдҗәнә. Манҗин Санҗ — Теӊгә хальмгудын (бузавин) нер туурсн келмрч. Келмрчәс бичҗ авсн туульс, домгуд, алдр дуулвр «Җаӊһр», тууҗ, кемәлһн 1968 җилд «Хальмг туульс» дегтрт барлгдсн билә. Болв келмрчин зәрм медсн тоот өдгә күртл барлгдад уга, һар бичгәрн бәәһә, — Хальмг күрәлӊд хадһлгдҗана. 1962 җилд филолог номин доктор Ц.-Д. Номинханов келмрчәс 67 ут ду болн 5 йөрәл магнитофонд шиӊгәһәд, үгнь цааснд буулһҗ, һар бичг үлдәв. Эн һар бичг түрүн болҗ номин шинҗллһнд орҗана. Өгүллд шинҗллһнә болн дүӊцүллһнә эв-арһс олзлгдв. Ут дуудын ик зунь аһулһарн хуучн (күүк уулюлдг дуд, нәәрин дуд, аӊһучин дуд, шастр дуд, тууҗин дуд), эднә хүвлврмүднь XIX зун җилмүдин һар бичгт харһна. Дурна туск дуд болн дәәч-айна дуд онц, Теӊгә хальмгуд (бузав) һарһсн дуд. Дуд дунд Җаӊһрин өргән магталын тасрха орсмн. Манҗин Санҗин тавн йөрәлнь («Цәәһин йөрәл», «Әркин йөрәл олна сүүрд», «Махна йөрәл», «Мордулҗах күүкнә йөрәл», «Буулһҗ авч ирсн күүкнә йөрәл») болхла, хүрмд тәвгдг, аһулһарн кезәӊк, үгәрн сәәхн, кемҗәһәрн ут. Өгүллин аштнь иигҗ бичәтә: келмрч Манҗин Санҗ келәд-дуулад өгснь баһ биш, шалһад шинҗлхлә, номин көдлмш дала. Манҗин Санҗ ода уга болвчн, келҗ өгсн тоотнь үлдҗ, олн әмтиг байрлулҗ, бузавин нер олнд соӊсхҗ йовна.

Ключевые фразы: келмрч манҗин санҗ, ц-д номинханов, теӊгә хальмгуд (бузав), архивд хадһлгдсн һар бичг, ут дуд, йөрәлмүд
Автор (ы): Борлыкова Босха Халгаевна
Журнал: «NOMADIC CIVILIZATION: HISTORICAL RESEARCH» (КОЧЕВАЯ ЦИВИЛИЗАЦИЯ: ИСТОРИЧЕСКИЕ ИССЛЕДОВАНИЯ)

Предпросмотр статьи

Идентификаторы и классификаторы

SCI
История
УДК
930.85. История цивилизации. История культуры
Префикс DOI
10.53315/2782-3377-2025-5-3-35-47
Для цитирования:
БОРЛЫКОВА Б. Х. КЕЛМРЧ МАНҖИН САНҖАС БИЧҖ АВСН УТ ДУУДЫН БОЛН ЙӨРӘЛМҮДИН ТУСКАР (Ц.-Д. НОМИНХАНОВЫН 1962 ҖИЛӘ ҺАР БИЧГӘС) // «NOMADIC CIVILIZATION: HISTORICAL RESEARCH» (КОЧЕВАЯ ЦИВИЛИЗАЦИЯ: ИСТОРИЧЕСКИЕ ИССЛЕДОВАНИЯ). 2025. ТОМ 5, №3
Текстовый фрагмент статьи