Архив статей

ПЕРЕВОДЧЕСКИЕ СТРАТЕГИИ ПРИ ПЕРЕДАЧЕ НИДЕРЛАНДСКИХ МЕЖДОМЕТИЙ СРЕДСТВАМИ РУССКОГО ЯЗЫКА НА ПРИМЕРЕ ПЕРЕВОДА КОМИКСОВ (2023)

Стремительный рост популярности сетевой коммуникации, участники которой все чаще передают свои чувства и эмоции при помощи минимального количества знаков, существенно повысил роль и статус междометий в современном языке. В основу настоящего исследования лег перевод на русский язык комикса фламандского автора Брехта Эвенса Het Amusement (на русском языке — «Полуночники», перевод принадлежит Е. Торицыной). В комиксе употребление междометий, наряду с графическими приемами, играет чрезвычайно важную роль. При передаче междометий переводчик опирается в первую очередь на контекст употребления. Переводческое решение в данном случае связано с поиском соответствия, которое позволит сохранить семантическую, стилистическую и функционально-коммуникативную информацию, содержащуюся в оригинале. Язык исследуемого комикса демонстрирует черты южного варианта разговорного нидерландского языка (tussentaal, «промежуточный язык»), прежде всего на уровне междометий, которые в южном варианте отличаются от «северных». Результаты исследования заключаются в систематизированном описании способов передачи нидерландских — как «южных», так и «северных» — междометий на русский язык, при этом немалая роль отводится функционально-семантической характеристике данных лексических единиц. Особого внимания при изучении проблемы перевода междометий заслуживают как первообразные, так и непервообразные междометия, что обусловлено несовпадением в ряде случаев внутренней формы непервообразного междометия оригинала с внутренней формой междометия, выбранного переводчиком. Интерес представляет также прием опущения междометия, когда имеет место перераспределение экспрессивных оттенков исходного междометия между элементами высказывания в тексте перевода. Дальнейшее изучение и описание семантики междометий нидерландоязычного ареала представляет, на наш взгляд, существенный интерес для нидерландистики ввиду растущей частотности употребления междометий как в устной, так и в письменной речи

ОПОСРЕДОВАННЫЙ ПЕРЕВОД В НИДЕРЛАНДСКО-РУССКОМ КУЛЬТУРНОМ ТРАНСФЕРЕ (2023)
Выпуск: Т. 21 № 2 (2023)
Авторы: Векшина Е. Д.

В статье впервые дается обзор существующих исследований на тему опосредованного перевода в паре нидерландский — русский. Приведены как теоретические обоснования изучения данной проблемы (Х. Пиета, М. Рингмар, К. Доллерап и др.), так и результаты эмпирических исследований (И. Е. Кузнецова, Х. ван дер Так, И. М. Михайлова и др.) В работу включены наблюдения о влиянии языка-посредника на создание первых словарей, перевод научных трудов, юридических документов и художественной литературы, отдельно освещается вопрос использования английского в качестве «стержневого языка» в популярных онлайн-переводчиках. Основной проблемой в этом случае становится перевод личных местоимений и омонимов. В последние годы исследователи, с одной стороны, борются со стигматизацией опосредованного перевода как априори менее качественного и доказывают, что языки-посредники связывают между собой отдаленные культуры и играют важную роль в распространении литературы. С другой стороны, текстовый анализ различных видов непрямых переводов выявляет те ошибки и неточности, которых можно было бы легко избежать при прямом переводе. Опосредованный перевод при этом можно рассматривать как перевод, осуществленный с помощью языка, отличного от языка исходного текста, но не обязательно с «третьего языка»: при возникновении переводной множественности мы часто можем говорить и внутриязыковом опосредованном переводе. В качестве иллюстрации в работе используется роман Мультатули «Макс Хавелар», в частности русское издание 1959 г., где посредниками выступают немецкие и русские переводы. Прибегая к помощи предшественников, русские переводчики пропускают одни и те же фрагменты, используют схожий парафраз, повторяют лексические и фонетические искажения. Использование текстов-посредников, безусловно, связано с внеязыковыми факторами: отсутствием переводчиков, востребованностью текстов, желанием издательств снизить расходы или ускорить процесс перевода. Изучение конкретных случаев опосредованного перевода и дальнейшая систематизация выявленных искажений позволяют отслеживать негативные тенденции, а роман «Макс Хавелар» и его переводы на различные язык могут послужить материалом для выявления этих закономерностей

VERBAL AND MUSICAL TEXTS: INTERACTION OF SEMIOTIC CODES (2023)
Выпуск: Т. 21 № 1 (2023)

The purpose of the paper is to identify the mechanisms of interaction between two sign systems: the verbal text of the Dutch rhymed psalms of the 19th century and the musical text of the melodies. The text is broadly understood as an ordered set of semiotic codes that carry certain information. The discussion of both linguistic and musical material with the use of musicological and linguopragmatic analysis is innovative. In the course of the study, an attempt was made to establish the relationship between the type of rhyme and the way of musical arrangement of the text. For poetic texts with a cross rhyme, there is a tendency to use repetitions of the melody in accordance with the rhyme. Texts with a more complex rhythmic organization of the verse are decorated with variations or author’s reworking of the original melody. At the same time, the processing of musical material obeys the generally accepted patterns of melody development within the range of one octave. With a more detailed analytical review, different types of ways of using the original melodies and adapting them to the needs of choral church singing can be identified. The determining factor in the choice and interpretation of the original folk melody is the text of the psalm. Melodies do not have independence, but are completely subordinated to the verbal text. At the same time, the musical arrangement serves as an auxiliary means of accentual articulation and enhances the aesthetic function of the poetic text

IN MEMORIAM KEES VERHEUL (FEBRUARY 9, 1940 - MARCH 16, 2024) (2024)
Выпуск: Т. 22 № 2 (2024)

On March 16, 2024, the Dutch writer, Slavic literature scholar, essayist and translator Kees Verheul, who made a huge contribution to Russian-Dutch literary contacts, passed away. As a researcher and translator of works by Russian poets and prose writers (Brodsky, Annensky, Akhmatova, Platonov, Mandelstam, etc.) and as a teacher of Russian literature at the Department of Slavic Studies at the University of Groningen, he sought to bring Russian literature closer to Dutch readers. As a participant in the Nijhoff Readings and other Dutch literature events in Russia, as well as the editor and co-author of the three-volume history of Dutch literature From “Reynard the Fox” to “Dream of the Gods” (2013–2015), he has helped our compatriots to understand the world of his native culture. As a member of the jury of the prestigious Martinus Nijhoff Vertaalprijs Translation Award and head of a number of large translation projects, he has done much to raise the standard of translations from Russian into Dutch and from Dutch into Russian. The article dedicated to his memory focuses on the origins of his work: based on new data, it describes Verheul’s first steps as a grammar school student in the literary field, his first acquaintance with Russian letters, and traces the connection between the underlying ideas of his books and his life philosophy, which also manifested itself in his everyday relationships with people. In addition, the author of the article — translator of K. Verheul’s works into Russian — shares the lessons of literary translation that Verheul taught her. The article concludes with a fragment of a poem written by Verheul in his grammar school years.

TUSSENWERPSELS MET COMPONENT GOD IN HET NEDERLANDS (2025)
Выпуск: Т. 23 № 2 (2025)
Авторы: Яковлева А.

Ondanks de snelle ontwikkeling van de taalwetenschap beïnvloeden taaltheorieën traditioneel slechts oppervlakkig tussenwerpsels als eenheden waarop de basiswetten van de taal praktisch niet van toepassing zijn. Een van de centrale kwesties bij het begrijpen van de klasse van tussenwerpsels is de omvang van deze klasse, evenals de lijst met groepen die erin zijn opgenomen. Als onderdeel van een brede benadering van de klasse van interjectieve woorden omvatten emotionele kreten ook componenten die vanuit de religieuze sfeer in de klasse van tussenwerpsels zijn terechtgekomen en oorspronkelijk werden gebruikt om een hoger wezen aan te duiden. Talrijke eufemiseerde formaties uit stammen met betekenis god in de Nederlandse taal vertegenwoordigen een aanzienlijke groep woordenschat die een alomvattende taalkundige beschrijving vereist, evenals een begrip van de bijzonderheden van het religieuze en sociale leven in Nederland door de geschiedenis heen. Sinds het midden van de 17e eeuw geeft het Nederlandse taalmateriaal rijke productiviteit aan tussenwerpsels die de componenten God ‘God’ en Jezus ‘Jezus’ bevatten of daaruit zijn gevormd door verschillende soorten transformaties. De geschiedenis van het verschijnen van de geanalyseerde tussenwerpsels in de Nederlandse taal kan worden onderverdeeld in 3 fasen: 1) tot de 17e eeuw; 2) 17 e eeuw — 1ste helft 20ste eeuw; 3) 2de de helft 20ste eeuw. De volgende problemen worden ter discussie gesteld in verband met de groep tussenwerpsels die wordt behandeld: identificatie van prototypische vormen en betekenissen voor een bepaalde set, variabiliteit van de spelling van kleine letters / hoofdletters van de woorden God ‘God’ en Jezus ‘Jezus’ in de samenstelling van tussenwerpsels, ontwikkeling van eufemistisch gebruik. De beschrijving van de mechanismen voor het verschijnen van bijwoordelijke betekenissen met de bijwoordeljke componenten verdient speciale aandacht, wat het onderwerp is van een afzonderlijk overzicht dat buiten dit artikel valt. De prototypische betekenissen en vormen van de betreffende tussenwerpselgroep vertegenwoordigen de kern van een bepaalde lexicaal-semantische groep. Er worden talloze mechanismen van eufymisatie beschreven aan de hand van het voorbeeld van deze groep woorden, die de betekenis op verschillende manieren “verduisteren” op het niveau van fonetiek, grafische afbeeldingen, maar ook door het gebruik van geleende woordenschat. Alle behandelde verbuigingsmethoden zijn ondergeschikt aan het hoofddoel — om het taboe op het gebruik van een eenheid die is ontleend aan de sfeer van religie voor gebruik in het dagelijks spraakgebruik weg te nemen. Wijst op de eigenaardigheden van het gebruik van de geanalyseerde vormen in de noordelijke en zuidelijke varianten van de Nederlandse taal

HEBBEN GEWEEST EN DE VLAAMSE DIALECTEN (2025)
Выпуск: Т. 23 № 1 (2025)
Авторы: Репина К.

Dit artikel is gewijd aan de vorming van de voltooide perfectum-vorm van het werkwoord zijn in de Oost-Vlaamse en West-Vlaamse dialecten van de Nederlandse taal. Het begint met een historische uiteenzetting over hoe het werkwoord zijn door de eeuwen heen werd gebruikt in het perfectum. Het onderzoek zelf werd uitgevoerd op basis van “Stemmen uit het Verleden”, een verzameling dialectbanden van de Universiteit Gent die bestaat uit opnames van gesprekken met sprekers van verschillende Vlaamse dialecten. Op basis van een aantal criteria zijn opnames uit drie plaatsen (Gent, Sint-Niklaas en Brugge) onderzocht, gemaakt tussen 1963 en 1965. Het onderzoek toonde aan dat zowel in het Oost-Vlaamse als in het West-Vlaamse dialectgebied in de overgrote meerderheid van de gevallen de vorm hebben geweest in plaats van zijn geweest wordt gebruikt. Er kon geen regelmaat worden vastgesteld die de keuze voor de ene of de andere vorm bepaalde. Ze komen vaak samen voor, zelfs binnen dezelfde spraakuiting. Speciale aandacht wordt besteed aan de vorming van de conditionalis van het werkwoord zijn en een aantal andere werkwoorden. Ondanks het feit dat ze in de aantonende wijs perfectum vormen met het werkwoord zijn, vormen ze in het onderzochte materiaal perfectum in de voorwaardelijke wijs met het hulpwerkwoord hebben